Odwodnienie organizmu – jakie są jego przyczyny, objawy i w jaki sposób sobie z nim radzić?

13-02-2020

Odwodnienie organizmu

Odwodnienie to stan bardzo niebezpieczny dla organizmu. Jakie są jego przyczyny, jak rozpoznać, że doszło do odwodnienia i co zrobić, aby mu zapobiegać? Na te pytania odpowiadamy w poniższym artykule!

 

Czym jest odwodnienie?

Odwodnienie to stan, w którym poziom wody lub/i elektrolitów w ciele człowieka spada do poziomu, który tworzy zagrożenie dla organizmu. Można mówić o trzech typach odwodnienia: hipertonicznym (duża utrata przede wszystkim wody), hipotonicznym (duża utrata przede wszystkim elektrolitów) oraz izotonicznym (utrata zarówno wody, jak i elektrolitów).

Zachwianie równowagi gospodarki wodnej i elektrolitowej to niebezpieczny stan, w szczególności dla najmłodszych.

 

Jakie są przyczyny odwodnienia?

Mogłoby się wydawać, że stan odwodnienia grozi przede wszystkim osobom, które długo narażone są na wpływ słońca i wysokich temperatur, a przy tym nie przyjmują dostatecznej ilości płynów. W rzeczywistości jednak do odwodnienia może dojść w różnych warunkach – szczególne narażone na ten stan są niemowlęta, małe dzieci oraz osoby starsze.

Spośród przyczyn odwodnienia można wymienić:

  • Biegunkę i wymioty: podczas biegunki i wymiotów organizm szybko pozbywa się wody oraz elektrolitów. Osoby cierpiące na takie dolegliwości powinny regularnie przyjmować wodę, a jeśli nie jest to możliwe przez dłuższy czas – konieczne staje się uzupełnienie elektrolitów. Rezygnacja z picia z obawy przed zwróceniem napoju to niedobre rozwiązanie: odwodnienie tylko dodatkowo osłabia organizm. (W takich sytuacjach jednak najlepiej przyjmować często małe porcje wody przechowywanej w temperaturze pokojowej.)
  • Gorączka: wraz ze wzrostem temperatury często wzrasta potliwość, a to oznacza, że organizm może łatwiej się odwodnić
  • Choroby: schorzenia nerek, cukrzyca, choroba Parkinsona: wiele chorób zwiększa ryzyko odwodnienia. Osoby, które borykają się z tego typu dolegliwościami, powinny zawsze mieć pod ręką butelkę wody
  • Wysokie temperatury oraz mrozy: odwodnieniu sprzyjają zarówno upały, jak i… mrozy. Gdy temperatury są bardzo wysokie duże ilości wody tracone są wraz z potem. Podczas chłodów jednak także łatwo się przegrzać, a dodatkowo – w zimie często mniej dbamy o przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów
  • Nieodpowiednia dieta: obejmuje to przede wszystkim niedostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości płynów (dostosowanej do płci, masy ciała, temperatury oraz aktywności fizycznej). Odwodnieniu może także sprzyjać np. spożywanie dużej ilości soli oraz zastępowanie wody alkoholem i gazowanymi, słodzonymi napojami (które działają moczopędnie).

 

Czynnikiem ryzyka jest także wiek: małe dzieci odwadniają się znacznie szybciej niż dorośli, z kolei osoby starsze na skutek chorób częściej są narażone na odwodnienie.

 

Jakie są objawy odwodnienia?

Pragnienie to pierwszy objaw odwodnienia. Jeśli bardzo mocno chce się nam pić – to pierwsza oznaka, że organizm otrzymał mniej wody i elektrolitów niż potrzebuje. Warto jednak zaznaczyć, że na przykład u osób starszych łaknienie jest zwykle mniejsze – przez co znacznie łatwiej przegapić niebezpieczeństwo.

Inne objawy odwodnienia to zmiana koloru moczu (ciemnożółta lub pomarańczowa barwa może świadczyć o odwodnieniu) i zmniejszenie ilości jego oddawania. Odwodnieniu często towarzyszą także zmęczenie, bóle głowy oraz mniejsza elastyczność skóry. Gdy organizm jest mocno odwodniony można to zaobserwować podczas prostego testu: jeśli po uszczypnięciu wierzchniej warstwy skóry przez kilka sekund, po wypuszczeniu skóra nieco wolniej wraca do zwykłego stanu, oznacza to, że ciało potrzebuje nawodnienia.

 

Jak zapobiegać odwodnieniu?

Najkorzystniej jest przyjmować regularnie niezbyt duże porcje wody. Należy unikać wypijania bardzo dużych ilości płynów jednorazowo. Warto pilnować, aby w diecie obecna była czysta woda (np. woda źródlana o zbilansowanej zawartości minerałów). Zaspokajanie pragnienia wyłącznie napojami słodzonymi, kawą albo herbatą, nie stanowi najlepszego wyboru – choćby dlatego, że działają one moczopędnie. Podczas upałów lepiej nie przyjmować dużej ilości schłodzonych napojów: organizm musi zużyć energię na ich ogrzanie.

Trzeba też pamiętać, że wodę dostarczamy organizmowi nie tylko pod postacią płynów. Część dziennego zapotrzebowania zaspokajana jest dzięki przyjmowaniu innych pokarmów – zup, warzyw, owoców. Warto wzbogacić więc dietę o owoce i warzywa. Należy natomiast ograniczyć sól i alkohole, które negatywnie odbijają się na gospodarce wodnej organizmu.

 

Woda źródlana

 

Co robić w przypadku odwodnienia?

W przypadku odwodnienia konieczne jest uzupełnienie niedoboru wody oraz zapobieganie dalszej jej utracie. Należy przede wszystkim podać osobie odwodnionej płyny: najlepiej wodę (w temperaturze pokojowej), ewentualnie herbatę (letnią, niesłodzoną). Istotne jest pamiętanie o tym, że niedobory powinno się uzupełniać stopniowo. (Bezpieczniej unikać sytuacji, w której przyjmie on nagle bardzo dużą ilość płynów.) Jeśli to możliwe, trzeba zadbać o to, aby odwodniony znalazł się w pomieszczeniu, w którym temperatura nie jest ani zbyt wysoka, ani za niska (optymalna to około dwadzieścia – dwadzieścia trzy stopnie) i nie podejmował aktywności fizycznej.

Jeśli osoba odwodniona straciła wiele elektrolitów, może być konieczne podawanie jej specjalnego płynu, który je zawiera.

W niektórych przypadkach (bardzo duże odwodnienie, niemożność utrzymania wody w organizmie – np. trwające długo wymioty i biegunka) jedynym wyjściem jest podawanie płynów dożylnie.